Sistem licenciranja u Evroligi predstavlja jednu od najkontroverznijih ali i najstabilnijih struktura u evropskoj košarci. Za razliku od klasičnog modela promocija i ispадanja koji poznajemo iz domaćih liga, A licenca u Evroligi garantuje odabranim klubovima učešće u najjačem takmičenju bez obzira na domaće rezultate.
Aktuelna tabela Evrolige za sezonu 2025/26 pokazuje ravnotežu između klubova sa dugoročnom A licencom i onih koji su se kvalifikovali kroz druge kanale. Dok Olympiacos i Real Madrid uživaju sigurnost garantovanog mjesta, drugi se bore za opstanak kroz domaće uspehe.
Šta je A licenca i kako funkcionuje sistem
A licenca, poznata i kao dugoročna licenca, predstavlja najstabilniji oblik učešća u Evroligi. Klubovi koji posjeduju ovaj status automatski učestvuju u takmičenju svake sezone, bez potrebe za kvalifikacijama kroz domaće lige ili druge turnire.
Sistem licenciranja uspostavljen je 2000. godine kada je ULEB (Unija evropskih košarkaških liga) preuzela organizaciju takmičenja. Ideja je bila stvoriti stabilnu komercijalno isplativu strukturu koja će privući sponzore i televizijske kuće.
Tri tipa licenci u Evroligi
Evroliga trenutno funkcionuje kroz tri kategorije učesnika. A licenca pripada klubovima sa trajnim pravom učešća, koji čine okosnica takmičenja i finansijski su najstabilniji.
Pored A licence postoje i manje stabilne forme učešća. B licenca (ili trogodišnja) osigurava mjesto na određeni period, dok se preostala mjesta popunjavaju kroz kvalifikacije iz jačih nacionalnih liga poput ACB, VTB i ABA lige.
Ko posjeduje A licencu u sezoni 2025/26
Trenutno jedanaest klubova posjeduje trajnu A licencu. Iz Španije to su Real Madrid, FC Barcelona, Baskonia Vitoria-Gasteiz i Valencia Basket koji dominiraju iberijskim košarkaskim prostorom.
Italiju predstavljaju Olimpia Milano i Virtus Bologna, turski giganti su Fenerbahče Beko Istanbul i Anadolu Efes Istanbul. Grčku zastupaju Olympiacos Piraeus i Panathinaikos AKTOR Athens, dok je Crvena zvezda Meridianbet Belgrade jedini srpski klub sa ovim statusom.
Zanimljivo je da geografska raspodjela reflektuje ekonomsku snagu košarkaških tržišta. Španija sa četiri kluba dominira, što nije iznenađujuće s obzirom na finansijsku moć ACB lige i dugogodišnju tradiciju.
Finansijske i sportske prednosti dugoročne licence
Posjedovanje A licence donosi ogromne komercijalne beneficije. Klubovi mogu planirati budžet sa sigurnoscu prihoda od TV prava, sponzorstava i nagradnog fonda Evrolige koji se računa u desecima miliona evra godišnje.
Ova finansijska stabilnost omogućava dugoročno planiranje igračkog kadra. Dok klubovi bez garancije moraju čekati kvalifikacije pre potpisivanja ugovora, vlasnici A licence mogu slobodno graditi timove već od aprila za narednu sezonu.
Privlačenje vrhunskih igrača i trenera
Sigurnost učešća u Evroligi ključan je argument pri dovodjenju zvezdanih imena. Igrači poput Nikole Mirótića, Kendricka Nunna ili Lorenza Browna biraju klubove sa garantovanim mjestom jer znaju da će igrati na najvećoj sceni.
Treneri također preferiraju stabilnost. Željko Obradović, Ergin Ataman i Pablo Laso gradili su dinastije upravo u klubovima sa A licencom, gdje mogu implementirati dugoročne sisteme bez straha od gubitka evroligaškog statusa.
Uticaj na infrastrukturu i omladinski pogon
Dugoročna perspektiva omogućava investicije u objekte i akademije. Real Madrid i Barcelona posjeduju vrhunske trenažne centre jer mogu planirati povrat investicije kroz deceniju ili više.
Omladinski programi ovih klubova proizvode kontinuirane talente. Luka Dončić (Real Madrid), Alperen Šengün (Beşiktaš iz sistema koji je pomogao razvoju turske košarke) i drugi nastali su u sistemima koji finansijski profitiraju od stabilnosti.
Kritike sistema i problem kompetitivnosti
Uprkos prednostima, sistem A licenci suočava se sa ozbiljnom kritikom. Glavni argument protivnika je stvaranje zatvorene elite koja sprečava prirodnu konkurenciju i napredovanje manjih klubova bez obzira na sportske uspehe.
Primjer Partizana Beograda ilustruje problem. Uprkos dominaciji u ABA ligi i kvalitetnim kampanjama u Eurocupu, srpski klub ne može doći do Evrolige jer nema slobodnih mjesta, dok klubovi sa A licencom učestvuju čak i u lošim sezonama.
Slučaj Žalgirisa i «wild card» mjesta
Žalgiris Kaunas trenutno zauzima peto mjesto na tabeli Evrolige sa skorom 23-15, demonstrirajući vrhunsku formu. Ipak, litavski klub ne posjeduje A licencu i zavisi od jednogodišnjeg poziva ili kvalifikacija.
Ovakva nesigurnost otežava dugoročno planiranje. Svakog aprila Žalgiris mora čekati odluku Evrolige o raspodjeli preostalih mjesta, što odlažu dovodjenje igrača i kreiranje budžeta za minimum dva mjeseca.
Debata o promociji i ispадanju
Mnogi stručnjaci zagovaraju uvođenje sistema promocije iz Eurocupa. Model bi omogućio da šampion Eurocupa automatski zauzme mjesto najlošijeg evroligaša iz prethodne sezone, slično football Champions League sistemu.
ULEB je do sada odbacivao ove prijedloge pozivajući se na potrebu za finansijskom stabilnoscu i interese sponzora. Argument je da televizijske kuće neće plaćati milijarde za prava ako Partizan ili Gran Kanaria mogu ispasti nakon jedne loše sezone.
Aktuelne promjene i budućnost sistema
Sezona 2025/26 donijela je odredene novine u strukturi takmičenja. Povećanje broja utakmica u regularnoj sezoni sa 34 na više meča znači veće opterećenje ali i veće prihode od TV prava koje direktno utiču na vrijednost A licenci.
Evroliga je najavila preispitivanje sistema za sezonu 2026/27. Razgovori sa FIBA-om oko formiranja jedinstvenog svjetskog košarkaškog kalendara mogu uticati na raspodjelu licenci i eventualnih novih mjesta.
Ekonomski pritisak i potencijalne promjene
Finansijska realnost nameće pritisak na neke vlasnike A licenci. Virtus Bologna i Baskonia suočavaju se sa budžetskim problemima uprkos garantovanom mjestu, što otvara pitanje da li bi prodaja licence bila isplativa opcija.
Sa druge strane, klubovi poput Paris Basketball i Joventut Badalone pokazuju ambicije za ulaskom u elitu. Ako neki od trenutnih vlasnika odluči prodati licencu, mogla bi nastati aukcija koja bi promenila evroligašku mapu.
Uticaj geopolitičkih faktora
Situacija oko izraelskih klubova dodaje kompleksnost sistemu. Hapoel Tel Aviv ove sezone igra sjajno (6. mjesto sa 23-15), ali logističke poteškoće i sigurnosni rizici komplikuju njihovu dugoročnu poziciju u takmičenju.
Ruska pitanja također ostaju aktuelna. CSKA Moskva i Zenit St. Petersburg izgubili su mjesta zbog geopolitičkih okolnosti uprkos istorijskim uspjesima, što pokazuje da čak ni A licenca nije apsolutna garancija u ekstremnim situacijama.
Uporedna analiza sa drugim sportovima
Evroligaški model licenciranja često se poredi sa Football Super League konceptom koji je propao 2021. godine. Razlika je u tome što je košarkaska verzija uspostavljena prije više od dvije decenije i postala norma.
Sa druge strane, EuroLeague Basketball kao organizacija funkcionuje slično NFL ili NBA modelu — zatvorena liga sa stabilnim članstvom. Ovaj američki pristup košarci nije prirodan u evropskom sportskom kontekstu baziranom na meritokratiji.
Upoređenje sa Football Champions League
Fudbalska Liga šampiona kombinuje stabilnost jačih liga sa meritokratskim kvalifikacijama. Top 4 timova iz Premijer lige, La Lige i Bundeslige praktično imaju garantovana mjesta, ali moraju ih zaslužiti svake sezone.
Neki analitičari predlažu hibridni model za Evroligu: 8-10 klubova sa A licencom kao jezgro, plus 6-8 mjesta koja se osvajaju kroz domaće lige i Eurocup. Ovaj kompromis bi sačuvao stabilnost uz element sportske pravde.
Perspektiva iz srpske košarke
Crvena zvezda Meridianbet trenutno zauzima deseto mjesto na tabeli Evrolige sa skorom 21-17. Kao jedini srpski predstavnik sa A licencom, «vječiti» uživaju privilegije koje Partizan, uprkos bogatoj istoriji, ne može dostići.
Ova asimetrija stvara specifičan konkurentski odnos u Srbiji. Zvezda može graditi tim sa perspektivom Evrolige i privlačiti bolje igrače, dok Partizan mora računati na Eurocup ili nepouzdane «wild card» pozive.
Mogućnosti za srpske klubove
Realistično gledano, Partizan bi mogao doći do Evrolige kroz nekoliko scenarija. Prvi je osvajanje Eurocupa (što ne garantuje automatski ulaz ali pomaže), drugi je čekanje na eventualnu ekspanziju lige na 20 klubova.
Treće rješenje bilo bi kupovina B licence ili dugoročan ugovor, što zahteva ogromne finansijske resurse i političke veze unutar ULEB struktura. Bez toga, srpski košarkaši ostaju zavisni od godišnjih odluka i rezultata u rasporedu ABA lige.
Zaključak: Stabilnost nasuprot sportskoj pravdi
Sistem A licenci u Evroligi predstavlja fundamentalan kompromis između komercijalne stabilnosti i sportskog integriteta. Dok garantuje finansijsku održivost najjačeg evropskog takmičenja, istovremeno stvara barijere za ambiciozne klubove izvan elite.
Odgovor na pitanje da li je ovaj model idealan zavisi od perspektive. Sponzori, televizijske kuće i vlasnici klubova sa licencama brane status quo. Navijači manjih klubova i puristi sportske meritokratije traže otvoreniji sistem.
Vjerovatno je da će budućnost doneti kompromijna rješenja. Potpuno zatvorena liga nije održiva u evropskom kontekstu, ali ni radikalne promjene nisu realne s obzirom na investicije trenutnih članova. Ključno pitanje ostaje: kako balansirati stabilnost potrebnu za komercijalni uspeh sa sportskom pravdom koja čini takmičenja uzbudljivim?
Za one koji žele detaljnije pratiti ovu temu, preporučujemo redovne posete sekciji o Evroligi gdje objavljujemo najnovije vijesti o promjenama u sistemu licenciranja i strukturi takmičenja.
